Donald Trump heeft nieuwe kritiek losgemaakt met uitspraken over de rol van NAVO-bondgenoten in Afghanistan. In Nederland en het Verenigd Koninkrijk reageren politici en oud-topfunctionarissen verontwaardigd, omdat zij vinden dat de offers van militairen worden gebagatelliseerd.

Wat Trump precies zei

In een interview met Fox News herhaalde Trump opmerkingen die hij eerder deed in Davos, tijdens het World Economic Forum. Hij stelde dat hij niet zeker weet of bondgenoten er “voor de VS zouden zijn” als Amerika hen ooit nodig heeft. Daarbij suggereerde hij dat NAVO-landen wel troepen naar Afghanistan stuurden, maar “een beetje wegbleven van de frontlinies”.

Die woorden vallen extra gevoelig omdat de Afghanistan-missie jarenlang een gezamenlijke inzet was van veel landen. Volgens Trump laten de bijdragen van bondgenoten te weinig zien over de bereidheid om de VS bij te staan, maar die lezing wordt door meerdere regeringsleiders en betrokkenen fel weersproken.

Felle reacties: “respectloos richting militairen”

Voormalig NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer noemt Trumps opmerkingen “alle perken te buiten”. De Hoop Scheffer was secretaris-generaal van de NAVO van 2004 tot 2009 en wijst erop dat in Afghanistan een brede coalitie actief was, met landen die daadwerkelijk aan de frontlinie vochten en doden te betreuren hadden. Hij vindt de uitspraken pijnlijk voor nabestaanden en pleit voor excuses richting militairen en hun families.

Ook in Nederland klinkt stevige kritiek. Demissionair minister van Defensie Brekelmans benadrukt dat Nederland aan meerdere missies in Afghanistan deelnam en dat daarbij 25 Nederlandse militairen zijn omgekomen. Zijn boodschap: het strookt niet met de werkelijkheid én niet met het offer dat militairen en hun naasten hebben gebracht.

Minister Van Weel van Buitenlandse Zaken stelt eveneens dat Trumps beeld niet klopt. Hij wijst op de Europese verliezen en zegt dat je zulke uitspraken met feiten moet weerleggen. Van Weel verwijst daarbij ook naar eigen bezoeken aan Afghanistan, waaronder in Uruzgan, waar volgens hem bondgenoten in gebieden opereerden die juist als zwaar en gevaarlijk bekendstonden.

Achtergrond: artikel 5 en Afghanistan-missie

De NAVO-inzet in Afghanistan kwam op gang nadat de Verenigde Staten na de aanslagen van 11 september 2001 artikel 5 van het NAVO-verdrag activeerden: een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op allen. Dat collectieve verdedigingsartikel is historisch gezien maar één keer ingeroepen, en dat was toen door de VS.

In het Verenigd Koninkrijk leidde Trumps uitspraak eveneens tot woede. Premier Keir Starmer noemde de opmerkingen “beledigend” en suggereerde dat excuses op hun plaats zouden zijn. Britse media en regeringsleden benadrukken dat de Britse krijgsmacht zware offers bracht: 457 Britse militairen kwamen om tijdens de inzet in Afghanistan.

Volgens een overzicht dat in meerdere internationale bronnen terugkomt, verloren de Verenigde Staten in Afghanistan ongeveer 2.500 militairen, terwijl ook andere bondgenoten honderden doden telden. Juist daarom, zeggen critici, raken Trumps woorden niet alleen aan politiek, maar ook aan erkenning en respect voor militairen die daar hebben gediend.

Bronnen: NOS, Reuters, Foxnews