Volgens het Amerikaanse commandocentrum in het Midden-Oosten gaat het om manoeuvres die de veiligheid op zee onnodig in gevaar brengen. In een verklaring noemt CENTCOM voorbeelden zoals vluchten boven Amerikaanse oorlogsschepen tijdens vliegoperaties en snelle boten die op korte afstand naderen, waardoor een gevaarlijke situatie kan ontstaan. Ook handelingen die kunnen worden opgevat als intimiderend of onprofessioneel, zouden de kans op misverstanden en escalatie vergroten.

De boodschap is dat Amerikaanse eenheden hun eigen veiligheid zullen bewaken en dat er weinig ruimte is voor risicovol gedrag in een drukbevaren gebied. Daarmee zet Washington de toon richting Teheran: oefenen mag, maar niet op een manier die andere schepen of militaire eenheden in de knel brengt.

Oefening met scherpe munitie mag doorvaart niet hinderen

Aanleiding is een aangekondigde tweedaagse oefening van de Islamitische Revolutionaire Garde, waarbij met scherpe munitie wordt getraind. Het Amerikaanse leger eist dat de vrije doorvaart in de zeestraat niet wordt belemmerd. In de praktijk betekent dat dat commerciële scheepvaart, waaronder tankers, het gebied moet kunnen blijven passeren zonder dat routes worden afgesloten of schepen moeten uitwijken door gevaarlijke situaties op het water.

De waarschuwing past in een periode van oplopende spanningen tussen Washington en Teheran. De VS benadrukken daarbij vaker het principe van “freedom of navigation”: internationale scheepvaart moet, ook tijdens militaire oefeningen, veilig en voorspelbaar kunnen blijven varen.

Hormuz blijft economisch en strategisch gevoelig

De Straat van Hormuz is een ongeveer 55 kilometer brede waterweg tussen Iran en Oman en geldt als een van de belangrijkste routes voor olie-export over zee. De belangrijkste vaarroutes liggen grotendeels binnen territoriale wateren van Iran en Oman, maar de passage zelf wordt internationaal gezien als cruciale corridor voor wereldhandel. Om die reden ligt iedere militaire activiteit in dit gebied extra onder een vergrootglas.

Tegelijkertijd voert Washington de militaire druk op. Donald Trump heeft de afgelopen dagen gewezen op een versterkte Amerikaanse aanwezigheid richting Iran, met onder meer het vliegdekschip USS Abraham Lincoln en begeleidende oorlogsschepen die de regio zijn binnengegaan. Volgens Amerikaanse functionarissen vergroot dat de mogelijkheid om Amerikaanse troepen te beschermen en, als het zover komt, ook militair op te treden.

De combinatie van een Iraanse livefire-oefening en een zichtbare Amerikaanse vloot in de regio maakt de situatie extra gespannen. In zo’n context kan een “klein” incident op zee snel groot worden. Daarom benadrukken de VS dat oefeningen professioneel en veilig moeten verlopen, in lijn met internationale maritieme normen en afspraken die onder meer via de Verenigde Naties en het internationale zeerecht worden gehanteerd.