Amerikaanse federale agenten van de immigratiedienst hebben deze week te horen gekregen dat zij in meer gevallen personen kunnen oppakken zonder dat er vooraf een arrestatiebevel is geregeld. De memo is volgens berichtgeving ingezien door The New York Times en is woensdag ondertekend door waarnemend directeur Todd Lyons.

De instructie zou vooral de speelruimte vergroten voor agenten “op straat” of tijdens controles en razzia’s. Waar eerder vooral werd gewerkt met gerichte acties (met een specifiek bevel voor een bepaalde persoon), krijgen lagere agenten volgens de berichtgeving meer mogelijkheden om ook mensen die zij “tegenkomen” direct aan te houden als zij vermoeden dat iemand illegaal in het land verblijft.

In de memo staat daarnaast hoe het criterium “waarschijnlijk zullen ontsnappen” wordt uitgelegd: als een agent inschat dat iemand na het verkrijgen van een administratief arrestatiebevel niet meer op de plek van het incident (of een duidelijk te herleiden locatie) zal zijn terug te vinden.

Juridische basis en grenzen

Het onderwerp raakt aan een ingewikkeld onderscheid in de VS: een arrestatie in het immigratierecht kan normaal gesproken met een administratief bevel verlopen, en in bepaalde situaties noemt de wet uitzonderingen waarin zo’n bevel vooraf niet nodig is. Een congresanalyse (CRS) beschrijft onder meer situaties waarin een arrest zonder voorafgaand administratief bevel mogelijk is, bijvoorbeeld wanneer iemand waarschijnlijk zal ontkomen voordat zo’n bevel kan worden verkregen.

Tegelijk laten recente rechtszaken zien dat rechters kritisch kijken naar brede, niet-gerichte arrestatiegolven. Zo legde een federale rechter in Washington, D.C. eerder beperkingen op aan grootschalige immigratie-arrestaties zonder voldoende onderbouwing, juist rond de combinatie van “probable cause” en vluchtgevaar.

Druk op hogere aantallen en spanningen op straat

De memo verschijnt in een periode waarin de regering van Donald Trump de immigratiedienst volgens meerdere berichten onder druk zet om het aantal arrestaties fors op te voeren. Daarbij zouden de acties ook minder gericht zijn, met voorbeelden van arrestaties op plekken waar dagloners werk zoeken, zoals parkeerterreinen bij Home Depot-vestigingen.

Tegelijk is het maatschappelijke klimaat rond immigratiehandhaving de afgelopen weken extra gespannen. In Minneapolis zijn grote demonstraties geweest na dodelijke schietincidenten waarbij federale immigratieagenten betrokken waren; volgens Reuters kwamen daarbij twee Amerikaanse burgers om het leven. Trump zei in een interview dat hij de situatie “een beetje” wilde de-escaleren, terwijl er volgens Reuters nog altijd veel federale agenten in de stad aanwezig waren.

Critici vrezen dat ruimere arrestatiebevoegdheden kunnen leiden tot meer fouten en spanningen, zeker wanneer agenten op basis van snelle inschattingen optreden. Voorstanders wijzen juist op het belang van snelle handhaving en het voorkomen dat personen zich aan toezicht onttrekken. De komende weken zal duidelijker worden hoe breed de nieuwe instructie wordt toegepast en of er juridische stappen volgen.