Amnesty International waarschuwt dat de mensenrechten in de Verenigde Staten in toenemende mate onder druk staan door autoritaire bestuurspraktijken. In een nieuw rapport stelt de organisatie dat deze ontwikkeling niet op zichzelf staat, maar samenhangt met een breder patroon waarin ook de maatschappelijke ruimte en de rechtsstaat worden uitgehold.

Volgens Amnesty is het afgelopen jaar sprake van een herkenbare “autoritaire gereedschapskist”: maatregelen die elkaar versterken en het voor burgers, journalisten en organisaties moeilijker maken om machthebbers te controleren. De mensenrechtenorganisatie spreekt van een gevaarlijke koers, waarbij kritiek en tegenspraak steeds meer risico’s met zich meebrengen.

Rapport noemt twaalf ‘alarmbellen’

Het rapport, dat dinsdag is gepubliceerd, beschrijft twaalf met elkaar verbonden “alarmbellen”. Amnesty noemt onder meer druk op persvrijheid en toegang tot informatie, beperkingen op vrijheid van meningsuiting en het recht om vreedzaam te demonstreren, en druk op maatschappelijke organisaties en universiteiten. Ook waarschuwt de organisatie voor het targeten van rechters, advocaten en het juridische systeem, waardoor waarborgen van de rechtsstaat kunnen verzwakken.

Amnesty benadrukt dat het hierbij niet gaat om losse incidenten, maar om tactieken die elkaar kunnen versterken. Als media worden geïntimideerd, komen misstanden minder snel aan het licht. Als protesten hard worden aangepakt, kan dat een afschrikwekkend effect hebben op burgers die zich willen uitspreken. En wanneer juridische tegenmacht onder druk staat, wordt het lastiger om beleid of optreden van de overheid effectief te laten toetsen.

Voorbeelden: pers, protest, migratie en rechtsstaat

In de publicatie wordt ook gewezen op ontwikkelingen rond migratie en handhaving. Amnesty schrijft dat harde maatregelen tegen migranten en vluchtelingen kunnen leiden tot situaties waarin basisrechten, zoals een eerlijke procedure en bescherming tegen willekeurige detentie, onder druk komen te staan. In dezelfde lijn noemt de organisatie de rol van federale instanties bij handhaving, en het effect daarvan op gemeenschappen die zich geïntimideerd of onveilig kunnen voelen.

Daarnaast beschrijft Amnesty hoe academische vrijheid en ruimte voor debat op universiteiten kunnen worden beïnvloed wanneer financiering of politieke druk als middel wordt ingezet. Ook wordt gewezen op druk op juristen en advocatenkantoren, wat volgens Amnesty het functioneren van de rechtsstaat raakt: juist die beroepsgroepen zijn van belang om burgers en organisaties toegang tot recht en bescherming te bieden.

Oproep aan Congres en instellingen

Amnesty doet in het rapport een reeks aanbevelingen aan verschillende partijen, waaronder de Amerikaanse overheid, het Congres en lokale overheden. De kern van die oproep: bescherm de maatschappelijke ruimte, herstel waarborgen van de rechtsstaat en voorkom dat beperkingen op rechten “normaal” gaan lijken.

De organisatie waarschuwt dat wanneer dit soort praktijken eenmaal stevig verankerd raken, het terugdraaien steeds moeilijker wordt. Tegelijk stelt Amnesty dat ingrijpen nog mogelijk is, mits instituties en samenleving actief blijven toezien op mensenrechten en democratische controle.