Volgens het onderzoek vraagt de afdeling Handhaving van UWV bij een tip of signaal over mogelijke fraude geregeld om een pasfoto uit de gemeentelijke administratie. Die foto wordt gebruikt om te controleren of onderzoekers bij de juiste persoon uitkomen, bijvoorbeeld bij een bezoek aan huis of een controle bij een bedrijf. In de berichtgeving wordt ook beschreven dat er observaties kunnen plaatsvinden waarbij nauwkeurig wordt vastgelegd wat iemand doet en hoe iemand zich gedraagt.

Het gaat om pasfoto’s die bij gemeenten aanwezig zijn omdat inwoners een paspoort of identiteitskaart hebben aangevraagd. Juist omdat dit soort gegevens gevoelig is, gelden er in de praktijk strikte regels voor het delen ervan. De kern van de kritiek: het middel zou alleen in uitzonderlijke situaties mogen worden ingezet, en niet al in een fase waarin er nog slechts vooronderzoek loopt.

Strenge regels rond pasfoto’s en privacy

In interne communicatie binnen UWV is te lezen dat men zich bewust was van het juridische risico: in een intern bericht aan een grote groep medewerkers staat dat het verkrijgen van een pasfoto “strikt genomen” niet rechtmatig is. Tegelijkertijd blijkt uit de stukken dat er manieren werden gezocht om toch aan foto’s te komen, bijvoorbeeld door te kijken welke gemeenten wel of niet meewerken, of door bij een weigering uit te wijken naar recente portretfoto’s op sociale media.

Oud-privacyfunctionaris Ben van Hoek noemt de werkwijze in de berichtgeving kwalijk en stelt dat gemeenten op onjuiste gronden kunnen worden bewogen om gegevens te verstrekken. Hoogleraar privacyrecht Aline Klingenberg (Rijksuniversiteit Groningen) uit eveneens stevige kritiek en benadrukt dat privacywetgeving en regels rond dit soort gevoelige persoonsgegevens leidend zijn.

Gemeenten leveren soms wel, soms niet

Uit de rondgang langs gemeenten komt naar voren dat meerdere grote gemeenten pasfoto’s hebben gedeeld, waaronder Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Ook Den Bosch en Delft worden genoemd. Apeldoorn geeft juist aan dit niet te doen omdat het niet mag, en Delft zegt te stoppen met het delen van pasfoto’s. Amsterdam laat weten de uitkomsten van het onderzoek te volgen en de werkwijze zo nodig te heroverwegen. Den Haag meldt dat er een evaluatie komt; de gemeente kreeg naar eigen zeggen tientallen verzoeken en probeert te achterhalen wat er precies is gebeurd.

UWV zelf stelt in een reactie dat het opvragen van (kopieën van) identiteitsbewijzen, waarbij het om de foto gaat, volgens de organisatie wettelijk is toegestaan en slechts enkele keren per jaar gebeurt. UWV zegt dat dit plaatsvindt bij een concrete aanleiding van mogelijk misbruik, om zeker te zijn dat men met de juiste persoon te maken heeft.

Vakbond FNV heeft inmiddels een melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens. De bond vindt het pijnlijk dat uitkeringsgerechtigden streng worden gecontroleerd, terwijl er tegelijkertijd vragen zijn over het naleven van regels door de uitvoeringsorganisatie zelf.

Bronnen: EenVandaag, Rechtspraak.nl, Overheid.nl