De Verenigde Staten willen de trans-Atlantische alliantie niet loslaten. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zaterdag gezegd tijdens de Munich Security Conference in München. In een boodschap die nadrukkelijk was gericht op saamhorigheid, probeerde Rubio Europese bondgenoten gerust te stellen dat Washington niet uit is op een breuk met Europa.

Rubio gaf daarbij ook een duidelijke waarschuwing mee: volgens hem hebben Europese leiders de afgelopen jaren meerdere beleidskeuzes gemaakt die verkeerd hebben uitgepakt. Welke specifieke stappen hij precies op het oog had, werkte hij in zijn toespraak maar beperkt uit. De speech duurde ongeveer een half uur en bleef op meerdere punten algemeen van toon.

Trans-Atlantische band centraal

In zijn kernboodschap probeerde Rubio afstand te nemen van het beeld dat de band tussen de VS en Europa op springen staat. Hij stelde dat de VS weliswaar aan de andere kant van de Atlantische Oceaan ligt, maar historisch en cultureel sterk met Europa verbonden blijft. In die lijn schetste hij de relatie als iets dat dieper gaat dan alleen afspraken over defensie of handel: het gaat volgens hem om gedeelde geschiedenis en waarden.

Opvallend was wél wat Rubio níét zei. Volgens persbureau Reuters noemde hij Rusland niet in zijn toespraak, terwijl de oorlog in Oekraïne en de bredere spanningen met Moskou doorgaans een hoofdthema zijn op de conferentie. Ook sprak hij de naam van de NAVO niet uit, al verwees hij wel naar gezamenlijke offers en samenwerking in het verleden.

Kritiek, maar minder confronterend dan vorig jaar

De toon van Rubio werd door aanwezigen gezien als minder scherp dan die van vorig jaar, toen vicepresident J.D. Vance in München juist hard uithaalde naar Europa. Vance stelde destijds dat de grootste dreiging voor Europa vooral van binnenuit kwam, met verwijzingen naar censuur en democratische achteruitgang. Rubio’s optreden werd in vergelijking daarmee ervaren als een poging om de verhoudingen te herstellen, ook al bevatte zijn verhaal wel kritiek op Europese keuzes.

Tegelijkertijd liet Rubio in de bredere analyse van westerse politiek wel zien dat Washington een andere kijk heeft op hoe Europa en de VS de afgelopen decennia hebben ingericht. In de live-verslaggeving van Euronews wordt beschreven dat hij onder meer waarschuwde voor wat hij een “naoorlogse zelfgenoegzaamheid” noemde, en dat hij kritisch was over het uitbesteden van verantwoordelijkheid aan internationale instituties.

Europa zoekt eigen koers, maar wil VS aan boord houden

Rubio’s woorden vallen in een periode waarin Europese leiders openlijk discussiëren over meer zelfstandigheid op het gebied van defensie en economie, mede door onzekerheid over het Amerikaanse beleid. Vrijdag waarschuwde de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in München voor een “diepe kloof” tussen Europa en de VS, terwijl hij tegelijk opriep om het trans-Atlantische vertrouwen te herstellen.

In diezelfde setting benadrukken Europese leiders dat een sterker en zelfstandiger Europa volgens hen niet per se een zwakkere band met de VS hoeft te betekenen, maar juist een robuustere samenwerking kan opleveren. Euronews meldt bijvoorbeeld dat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen pleitte voor een Europa dat meer op eigen benen staat, met het argument dat dit de trans-Atlantische alliantie uiteindelijk kan versterken.

Wat dit concreet gaat betekenen voor beleid en samenwerking, bleef na Rubio’s toespraak voor een deel nog onduidelijk. Reuters wijst erop dat zijn boodschap vooral gericht was op het herstellen van vertrouwen, maar dat details schaars waren. Voor Europese regeringen is juist dat praktische vervolg belangrijk: hoe de VS de samenwerking rond veiligheid, Oekraïne en defensie-inspanningen precies wil vormgeven in de komende periode.

Bronnen: Reuters, Euronews