New START is het verdrag dat de VS en Rusland in 2010 sloten om strategische kernwapens te beperken. Het zette een plafond op het aantal ingezette strategische kernkoppen (maximaal 1.550) en op het aantal ingezette draagmiddelen (zoals intercontinentale raketten, raketten vanaf onderzeeërs en zware bommenwerpers). Daarnaast gold een limiet voor het totale aantal ingezette én niet-ingezette lanceerinrichtingen en bommenwerpers samen. Het verdrag bevatte ook verificatie-afspraken, waaronder inspecties ter plaatse.

Waarom is het verlopen vandaag belangrijk nieuws?

Volgens VN-chef António Guterres is het aflopen van New START een “ernstig” moment voor internationale vrede en veiligheid, juist omdat het de laatste bindende set afspraken was die nog grenzen stelde aan de strategische kernwapens van de twee grootste kernmachten. In meerdere analyses wordt benadrukt dat het hiermee voor het eerst in decennia kan gebeuren dat er geen juridisch bindende beperkingen meer zijn op deze strategische arsenalen.

De impact zit niet alleen in aantallen, maar vooral in voorspelbaarheid en controleerbaarheid. Als plafonds en inspecties wegvallen, wordt het lastiger om vast te stellen wat de ander precies doet. Dat kan wantrouwen vergroten en druk zetten op defensieplanning, wat het risico op misrekeningen verhoogt. Experts waarschuwen daarom voor een hernieuwde dynamiek richting wapenwedloop, zeker nu de internationale verhoudingen al gespannen zijn.

Is het direct zo ernstig als het klinkt?

Het is serieus, maar het betekent niet automatisch dat er morgen meteen extra kernkoppen worden bijgeplaatst. In de afgelopen jaren stonden inspecties al langere tijd onder druk en Rusland schortte eerder zijn deelname aan onderdelen van het verdrag op; tegelijk is in berichtgeving ook terug te lezen dat beide landen de limieten in de praktijk grotendeels bleven respecteren. Met het officiële aflopen verdwijnt echter wél het juridische kader en daarmee de mogelijkheid om naleving af te dwingen en systematisch te verifiëren.

Daarnaast is er nog een politiek spoor: er zijn de afgelopen periode signalen geweest over een mogelijke vrijwillige voortzetting van plafonds, maar zonder formeel verdrag blijft dat kwetsbaar en omkeerbaar. De kern is dus: het gevaar zit vooral in het verlies aan bindende afspraken en transparantie, niet per se in een onmiddellijke, zichtbare escalatie op dag één.

Wat nu volgt, is onzeker. Guterres riep Washington en Moskou op om snel terug te keren naar onderhandelingen voor een nieuw, verifieerbaar raamwerk. Of dat lukt, hangt af van politieke wil, vertrouwen en de bredere geopolitieke spanningen.